Xayawaanka Feline

Xayawaanka Feline

Aragti wanaagsan iyo maqal samaysasho wanaagsan xoolaha digaaga noqo nooc ka mid ah dagaalyahannada dhaqdhaqaaqa, laakiin ugu muhiimsan, aad u khiyaano badan. Waqtigaan waxaa jira ku dhowaad 40 nooc oo kala duwanaansho ah, meel u dhexeysa xayawaannada waaweyn iyo xayawaannada kale ee loo arko inay yihiin kuwa la dhaqangeliyey. Daraasaduhu waxay muujiyeen inay asal ahaan ka soo jeedeen xilligii Oligocene, kana soo farcameen qoyska myacid ee naasleyda xilliyadii Paleocene iyo Eocene, oo jiray ugu yaraan 32 milyan oo sano. Xayawaankani waxay leeyihiin astaamo aad u xiiso badan oo la barto.

Sidaa darteed, waxaan u hibeyn doonnaa qodobkaan si aan kuugu sheegno wax kasta oo aad u baahan tahay inaad ka ogaato xayawaanka duurjoogta ah, astaamahooda iyo qaab nololeedkooda.

Noocyada xayawaanka doofaarka

felines dagaal

Tijaabooyin badan oo dhadhamiyayaal ah ayaa u guuray Yurub iyo Aasiya. Dhamaadka Miocene waxaa horey u jiray tiro badan oo tijaabooyin ah, oo ay ku jiraan ilkaha saber loo yaqaan. Kan ugu yar ayaa marka hore u tahriibi kara Afrika iyo Ameerika.

Muuqaal guud oo ka mid ah dhammaan xayawaanada doofaarku waa dareenkooda ugaarsiga ah. Waa wax aan macquul aheyn in xayawaanada doofaarku ay soo jiitaan ugaarsi dhintay. Waxay jecel yihiin inay cayrsadaan cuntadooda ilaa ay ka maareeyaan inay qoorta ka qabtaan oo ay si sax ah u dilaan.

Noocyada kala duwan ee xayawaanada doofaarku way ka duwan yihiin xayawaanka rabaayadda ah iyo kuwa ku nool dhul ballaadhan, sida libaaxyada iyo shabeelka. Waxay ka yimaadeen jinsiyado kala duwan waxayna leeyihiin astaamo u gaar ah. Aynu aragno waxa ay yihiin kooxaha aasaasiga ah ee xayawaanka dufanka:

  • faraxsan: waxaa ka mid ah lynx, bisad duurjoogta ah, bisad gurijoog ah, hilib dugaag, serval iyo bisad duurjoogta guud ahaan. Cabirkiisu wuu ku kala duwanaan karaa yar yar ilaa dhexdhexaad.
  • Neofelis: Hogaamiyaha kooxdaan muranku ka taaganyahay waa daruuraha daruurta ah, oo la xiriira bisadaha, in kasta oo ay ka balaaran yihiin.
  • AcinoyxDhammaan noocyada haramcadka ayaa safkan lagu soo ururiyey.
  • PantheraJaguars, libaaxyo, shabeello iyo shabeello ayaa ku jira qaybtaan.
  • Cougar: Kaliya beenta iyo waxa loogu yeero "bisadaha cas" ayaa ka mid ah qeybtaan.

Xubnaha genus Panthera waa bisadaha ugu waaweyn adduunka. Jidhkooda adag, ilkaha fiiqan, iyo cidhkiisa xoogga leh ayaa u oggolaanaya inay quudiyaan xayawaanka waaweyn sida deerada, ugaadha duurjoogta, iyo xitaa yaxaasyada. Kan dambe wuxuu caan ku yahay la dagaallankiisa shabeelka ugu weyn adduunka. Waa tan ugu weyn adduunka, culeyskeedu waa 300 kg.

Ku dhowaad dhammaan bisadaha waaweyni waxay ku nool yihiin Afrika iyo Koonfurta Aasiya, waxay deggan yihiin savannah ama hawdka. Waxa kaliya ee ka reeban waa jaguar. Marka laga reebo shabeelka barafka ah ee ku nool aagagga buuraleyda fog ee Bartamaha Aasiya, xayawaanka oo dhan waa la yaqaan. Tani waxay sabab u tahay midabkeeda gaarka ah ee cad, taas oo u oggolaanaysa inay iska dhigto barafka.

Astaamaha ugu muhiimsan

libaaxyada

Madaxa xayawaanka doofaarku waa wareegsan yahay, xabbadooda gaabanna waxay ku dhammaataa garka xoog leh. Meelaha ay ka soo baxaan iyo giraangiradu badanaa way yar yihiin sabab ahaan: Meelahooda awoodda badan waxay u baahan yihiin meel sababtoo ah iyagu waa kuwa ugu badan ee la isticmaalo ee lagu dhammaystiro xajintooda. Flines ayaa awood u leh inay lugaha kala baxaan markay doonaan, taas oo ka ilaalinaysa inay daalaan inta lagu jiro safarka. Si kastaba ha noqotee, qof kastaa ma sameyn karo. Xayawaanka kaliya ee aan lahayn astaantan waa haramcad, oo adeegsata lugaheeda si ay geedaha u fuusho oo u nasato.

Nooca timaha waxay kuxirantahay noocyada iyo deegaanka ay dagan yihiin. Caadi ahaan shabeelku wuxuu ku nool yahay dhul-daaqsimeed waaweyn oo qallalan, doog badan, sidaa darteed midabkiisa liinta ah ee la yaqaan ayaa fududeynaya in la qariyo oo si kama 'ah loo soo qabto ugaadhsad aan laga fiirsan. Dhinaca kale, Jaguars waa ugaarsadayaasha ugaarsiga wanaagsan maxaa yeelay midabkooda madow waxaa loo isticmaali karaa kamoqosho ahaan.

Miisaanka iyo cabirka finiinigu aad bay u kala duwanaan karaan. Qaarkood dhererkoodu waa ilaa saddex mitir iyo badh ama culeyskoodu waa 280 kiilogaraam. Kuwa ugu yar ayaa ah bisadaha guryaha laga isticmaalo.

Dareenkooda dartiis waxay u yihiin ugaarsato heer sare ah. Sanadihii la soo dhaafay, horumarintooda aragtida iyo maqalka ayaa u suuragelisay iyaga inay ogaadaan ugaadhsiga adag. Xawaarahaagu sidoo kale waa muhiim. Thanks iyada, Waxay sidoo kale si dhakhso leh u soo qaban karaan cuntada, oo ay la socdaan ciddiyo af badan iyo daaman xoog leh. Xaqiiqda layaabka leh ayaa ah in libaaxyada kaliya ay ugaarsadaan kooxo, sababtoo ah markaa way gaadayaan ugaarsigooda si ay u soo qabtaan.

Taranka iyo deganaanshaha xayawaanka loo yaqaan 'feline'

shabeel

Ragga iyo dhediggu isuma sii joogaan muddo dheer. Naasnimada ayaa ku filan. Sida xayawaanka kale, bisadaha labka ayaa ka weyn dumarka, labada xaaladoodba, waxay gaaraan bislaanshaha galmada qiyaastii shan sano. Gaar ahaan, libaaxyadu aad ayey ugu firfircoon yihiin nolosha galmada, sidaa darteed waxay lamaan dheddigga dhowr jeer maalintii inta lagu jiro muddadan.

Xayawaankan ayaa ku faafay adduunka oo dhan, in kasta oo ay u badan tahay inay ka soo muuqdaan meelo leh dhir aad u tiro badan isla markaana ay u fududahay helitaanka cuntada. Waxay sidoo kale si fiican ugu noolaan karaan lamadegaanka. Meelaha kaliya ee aan lahayn deegaan dabiici ah oo loogu talagalay dhallaanka waa Madagascar, Australia iyo Antarctica.

Xayawaankani waa xayawaan caadi ah meelaha qaarkood, halka meelaha kale, waxaa lagu baraa bay'ad la kontoroolo oo la yiraahdo aag la ilaaliyo. Madowleyda madow waxay u badan tahay inay ku noolaadaan dhulalka Bartamaha Ameerika, halka libaaxyadu ugu horrayn ku nool yihiin Afrika.

Waxay yihiin xayawaanno dhuleed aad u ballaaran, xitaa tijaabooyin isku nooc ah. Xaqiiqdii, badanaa kuma noola dad tiro badan, marka laga reebo libaaxyada, oo ah doorbidaan inaad kooxaysid ilaa 30 xubnood.

Xayawaanadan xooluhu waxay ka mid yihiin xayawaannada dadku aad ugu laayaan ugaarsiga. Kuwani waxay weerari doonaan bini-aadamka uma tixgelin doonaan inuu ugaadhsade, laakiin inay ka fogeeyaan meelahooda. Bakhaarada, lynxes iyo jaguar ayaa hadda halis ugu jira inay baabi'iyaan sababo la xiriira ugaarsiga dadka oo aad u weyn.

Bisadaha gudaha

Waxaa jira hal bisad oo guri joog ah, bisadda caanka ah ee guryaha laga yaqaan (Felis silvestris catus), hortooda noocyo badan oo ah bisadaha duurjoogta ah ee deggan qaybaha kala duwan ee dhulka. Bisadaha guryuhu waa mid ka mid ah tusaalooyinka ugu caansan ee xayawaanka ay bini aadamku ku abtirsadaan taariikhda oo dhan, ama shirkadooda, ama nooc ka mid ah caawimaadda iyo / ama dheefaha. Sida bisadaha guryaha, waxaa loo tixgeliyaa inay yihiin xayawaan wehel ah, mararka qaarna waxaa loo tixgeliyaa tirooyin khuraafaad ah, waxayna leeyihiin tixraacyo muhiim ah oo ku saabsan dhaqamada sida Aasiya, Masar iyo Giriigga.

Waxay raacayaan cunnooyinka hilibka cuna, marka laga reebo cunnada marmar quud-darrada ah, iyagu waa ugaarsadeyaal waaweyn oo xayawaanno yaryar ah, oo leh feejignaan weyn iyo awood ay wax ku dhex arkaan mugdiga.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.