Xayawaanka dhulka

xoolaha ku nool dhulka

Waxay kuxirantahay nooca deegaanka aan falanqeyneyno, waxaa jira noocyo kaladuwan oo xayawaan ah. Maanta waxaan ka hadlaynaa xoolaha dhulka. Kuwani waa kuwa inta badan noloshooda ku dhammeeya dhulka. Xayawaankani waxay ka tirsan yihiin kooxo kala duwan oo si madax-bannaan isu beddelay. Inta badan xayawaanadan ayaa soo saaray la qabsiyo kala duwan si ay ugu noolaadaan deegaankan, iyagoo ka duwan jawiga biyaha.

Maqaalkan waxaan kuugu sheegaynaa dhammaan astaamaha, farsamooyinka, la qabsiga iyo qaab nololeedka xayawaanka dhulka.

Astaamaha ugu muhiimsan

xoolaha dhulka

Waxa ugu horreeya ee laga fiirsado xayawaanka dhulka ku nool waa inay ku dhaqaaqaan meel adag oo hawo ku wareegsan ah. Farqiga ugu weyn ee ka deegaanka biyaha waa in hawadu ka dhib yartahay biyaha. Sababtaas awgeed, xayawaanada dhulka ayaa lagu qasbay inay taageeraan culeyskooda maaddaama ay leeyihiin saameyn weyn oo culeyska culeyska. Sidaa darteed, qayb ka mid ah la qabsiga ay ahayd inay horumariyaan si ay ugu noolaadaan deegaankan kuwa biyaha ku jira waa qaab dhismeedka jirka oo ku filan. Waxay ubaahan yihiin qalfoof gudaha iyo dibed iyo murqaha caawin kara culeyskooda.

Intaa waxaa dheer, Farqiga kale ee ka jira deegaanka biyaha waa oksijiin. Ogsijiin waa cunsur aasaasi u ah horumarka nolosha. Waxaa lagu kala diray hawada. Tani waxay ka dhigaysaa xayawaanka dhulka joogaa sambabaha, tracheae iyo noocyo kale inay awood u yeeshaan inay dhuuqaan oo u isticmaalaan oksijiinta dhammaan shaqooyinkooda muhiimka ah.

Aan aragno waxa ka mid ah xaaladaha ay xayawaanadan ku noolaan karaan:

Degaanka dhulka

Noocyada noocan ah ee xayawaanku waxay soo saareen xeelado la-qabsasho si ay ugu noolaadaan bey'adaha dhulka. Nolosha meerahani waxay ku kacday biyo, taas oo macnaheedu yahay in noocyada kala duwan ay ku xuleen deegaan ay cuf isjiidadku si aad u yar u saameeyaan. Dhanka kale, ogsijiinta ayaa ku milma biyaha waxaana jira caqabado kale oo la midoobaya. Deegaanka dhulka heerkulkiisu ka yar yahay kan biyaha iyo sidoo kale helitaanka qoyaan. Degaanada dhulka, xayawaannada waxaa lagu soo rogaa ficil weyn oo ka mid ah xoogga culeyska waxaana ku hareereysan gaas gaas leh. Intaa waxaa dheer, waxaa lagama maarmaan ah in la sheego dhacdooyinka badan ee shucaaca qoraxda ee noolaha.

Temperatura

Heerkulku waa qodob kale oo lagu xisaabtamo horumarinta xayawaanka dhulka. Kala duwanaanta heerkulka ee deegaannada kala duwan ayaa ah wax soo saarka ka soo kordha ama ka yar shucaaca qoraxda Dhulku wuu qaboobaa wuuna kululaadaa si ka dhakhso badan biyaha. Xaaladahaas awgood, xayawaanada dhulka ayaa soo saaray la qabsi si ay ugu noolaadaan degaano qalalan, qoyan, kulul iyo qabow. Tusaale ahaan waa orso cirif. Kumanaan sanadood gudahood waxay awood u yeelatay inay soo saarto maqaar timo ku daboolan lakab adag oo dufan ah oo ka ilaaliya qabowga nidaamyadan deegaanka.

Jidka wuxuu caawiyaa inuu dhuuqo kuleylka oo ma xajiyo baruurta. Dhinaca kale, timuhu waxay ka tarjumayaan iftiinka ka dhigaya mid gebi ahaanba cadaan ah sidoo kale waxay u adeegaan sidii daboolid si ay u awoodaan inay ku dhuuntaan barafka ugana ugaarsadaan ugaarsigooda si guul leh.

La qabsashada xayawaanka dhulka: huurka, ilaalinta iyo miisaanka jirka

koox ka mid ah xayawaanka dhulka

La qabsashada kale ee ay tahay in xayawaanada dhulku ay horumariyaan ayaa ah adkeysi si ay ugu noolaadaan xaaladaha huurka ee kala duwan. Haysashada helitaanka biyaha oo yar, biyo badan ayaa lumi kara. Tan macnaheedu waxa weeye in xayawaanada dhulka ay soo saareen nidaamyo lagu xakameynayo dhididkooda, sida dhogorta, dhogorta, iyo farsamooyinka kale. Thanks to farsamooyinkan, luminta biyaha xad-dhaafka ah ayaa laga fogaanayaa.

Marka laga hadlayo culeyska jirka, waxaan ognahay in hawadu aad uga cufan tahay biyaha. Tani waxay ku qasabtay dhammaan noocyada dhulka inay taageeraan culeyskooda isla markaana horumariyaan qaab-dhismeedka jirka si ay u awoodaan inay istaagaan oo ay dhaqaajiyaan.

Noocyada xoolaha dhulka

naasleyda

Habka ugu saxsan ee ay u jiri karto in loo kala saaro xoolaha dhulka waa sida ay sheegeen kooxaha kala duwan ee canshuuraha ee lagu aasaasay cilmiga dhulka. Waxaa jira kooxaha soo socda ee xayawaannada: annelids, unicooros, cayayaanka, myriapods, arachnids, crustaceans, xamaarato, shimbiraha iyo xayawaanka. Qaar ka mid ah kooxahan xayawaanku waxay kaloo degaan nidaamyada deegaanka biyaha ama labadaba isla waqtigaas. Waxaan falanqeyn doonaa qaar ka mid ah astaamaha ugu waaweyn ee kooxahani leeyihiin:

  • Annelids: waa kuwan koox ka mid ah dixiriga dhulka iyo dixiriga yar yar ee gilgilaya oo ku nool carrada. Waxay awood u leeyihiin inay ka baaraandegaan dhulka si ay ugu helaan maadada dabiiciga ah cunto ahaan.
  • Mollusks: Waa xayawaan leh jidh jilicsan oo qolof daboolan. Noocyadan badankood waa biyo, laakiin waxaa jira dhulal badan iyo isjiid jiid badan oo dhul ah.
  • Amphibians: Waxay leeyihiin meertadii nolosha ee u qaybisay dhul iyo biyo. Noocyada qaar waa inta badan dhulka sida toads, rah iyo salamanders.
  • Insectos: Cayayaanku waa kooxda ugu badan ee xayawaanada meerahan ku nool. Inta badan noocyada cayayaanka waa dhul ahaan. Si ay ula qabsadaan deegaankan, waxay soo saareen exoskeleton ka kooban walax si cadaalad ah u adkaysata oo loo yaqaan 'chitin'.
  • Arachnids: arachnids waxay leeyihiin exoskeleton la mid ah kan cayayaanka. Waxay ku dhaqaaqayaan lugaha in neefsashadu noqon karto trachea ama sambabada buugga ku jira.
  • Myriapods: Centipedes, millipedes, iyo noolaha kale ee la midka ah ayaa ka mid ah kooxdan. Astaamaha ugu muhiimsan ee kooxdan xayawaanku leeyihiin waa inay leeyihiin madax iyo jirrid loo qaybiyay laba lugood oo fara badan.
  • Qolofleyda: xayawaanadan badankood waxay ku nool yihiin nidaamka deegaanka biyaha. Si kastaba ha noqotee, waxaa jira qaar ka mid ah noocyada dhulka ee aan ka helno carsaanyo. Carsaanyooyinkaasi waxay u baahan yihiin iyo waliba badda oo qayb ka ah meertada noloshooda.
  • Xamaarato: kooxdan xayawaannada ah oo ay ka mid yihiin masaska, yaxaasyada, cirrooleyaasha, mulacyada, iyo kuwo kale. Astaamaha ka dhex muuqda kooxdan xayawaannada dhulku waa mid leh maqaar ka kooban miisaan. Inta badan xayawaanadan kaligood ma maamuli karaan heer kulka jirkooda. Sidaa darteed, waxay u baahan yihiin in loo bandhigo qorraxda si loo kordhiyo heerkulka ama hooska si loo yareeyo.
  • digaagga: Shimbiraha waxay horumariyaan qayb ballaaran oo noloshooda ka mid ah hawada. Qaarkood waxay doorbidaan inay u kala saaraan xayawaannada noocan ah xayawaanka hawada ku jira. Si kastaba ha noqotee, waxaa jira noocyo shimbiraha ka mid ah oo deegaankoodu gebi ahaanba dhul yahay. Halkaan waxaan ka helnaa gorayada, digaagga, digaaga iyo noocyo kale oo badan.
  • Naasleyda Naasleyda ayaa ah kuwa ugu matalaya kooxda xayawaanada dhulka: waxay ku soo baxeen dhul badankooduna waxay ku nool yihiin deegaanno dhul ah. Waxaan helnaa daanyeerro, orangutan, gorillas, chimpanzees, libaaxyo, geri, bears, maroodiyaal iyo dherer iwm.

Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad wax badan kaga baran karto waxa ay yihiin xayawaanada dhulku iyo astaamahooda.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.