Xayiraadaha

Mid ka mid ah kooxaha waaweyn ee xoolaha ee ka kooban boqortooyadan ayaa ah xayiran. Invertebrates waxay matalaan 95% dhammaan noocyada xoolaha ee maanta la yaqaan. Sifada ugu weyn ee ay ku hayaan inta udhaxeysa ayaa ah inaysan lahayn nidaam lafo. Sidaa darteed, iyagu ma laha tiir lafdhabarta ah ama nooc kasta oo laf ah meel kasta oo jidhka ah. Waxaa laga helaa ku dhowaad dhammaan deegaannada meeraheenna laga bilaabo biyaha kulul illaa badda moolka dheer ama meelaha qabow.

Qodobkaan waxaan kuugu sheegeynaa dhamaan astaamaha, kala soocida, bayoolajiga iyo xiisaha ay u leeyihiin dadka isqaba.

Astaamaha ugu muhiimsan

xayiran

Waxaa jira astaamo badan oo geddisan. Maaddaama ereygooda u gaarka ahi tilmaamayo inaysan lahayn laf-dhabarka. Sababtaas awgeed, waxay ka maqan yihiin tiir lafdhabarta ah iyo qalfoof gudaha ah sida kiiska lafdhabarta. Badanaa waa xayawaan leh cabbir yar oo qaarkoodna waxay leeyihiin qaabdhismeedyo ilaalin ah sida qolofka, qolofka iyo daboolka kala duwan.

Waa xayawaan awood u leh inay ku kobcaan ku dhowaad deegaan kasta oo ka jira meeraheenna. Baadhitaankiisu wuxuu ahaa mid muddo dheer soo jiitamayay oo la siiyay sharraxaaddiisa adag iyo dhayalsiga ka iman kara. Tusaale ahaan, ma jiraan aqoon badan oo ku saabsan muhiimadda ay u leedahay dhaqaalaha iyo sayniska. Sidoo kale ma aha in ay aad muhiim u tahay in la wadaago dhaqamada iyo cuntada. Iyagoo caqli ku noolaanaya oo yar, ma soo jiitaan fiiro aad u fara badan mana ku lug yeeshaan nolosha aadanaha.

In kasta oo waxaas oo dhan la soo sheegay, haddana xayawaanku waxay ka kooban yihiin inta badan noolaha kala duwan ee aynu maanta naqaan. In ka badan 1.8 milyan oo nooc ayaa joogsadey, kuwaas oo 990.000 ka mid ahi ahaayeen kuwa is-bedbeddelaya oo ka jira meeraheenna.

Kuwo badan oo ka mid ah kuwa roogayaasha ahi waxay ku nool yihiin biyo macaan. Nidaamyadan deegaanka ayaa ah wabiyada, harooyinka, balliyada iyo balliyada, iyo kuwo kale. Kooxdan xayawaannada ah waxaan ka helnaa cayayaanka, qolofta, mooska, xayeysiiska iyo gooryaanka. Baaxadda iyo kala-duwanaanta macroinvertebrates-ka ayaa ah arrimo loo isticmaalo bioindicators. Si kale haddii loo dhigo, fiidiyow tilmaamaya waa xayawaankaas oo tilmaamaya xaaladda nidaamka iyo nooleyaasha kala duwan ee ka jira meeshaas. Tusaale ahaan, waxaa jira qolof jireed oo kala duwan oo tilmaamaya tayada biyaha wanaagsan. Taasi waa, joogitaanka kaliya ee crustacean ee jirka biyo wuxuu macnaheedu noqon doonaa in tayadiisu wanaagsan tahay. Haddii kale, xayawaankani kuma noolaan karin deegaanadan.

Bioindicators waxay leeyihiin boos sii kordhaya oo ku saabsan daraasadaha sayniska waxayna si weyn u fududeeyaan xaqiiqda ah in la sameeyo baaritaano si loo hubiyo tayada biyaha meelo badan.

Doorka qashinka ee nidaamka deegaanka

In badan oo ka mid ah qallal-dhaqameedka jirka ayaa lagama maarmaan u ah inay cunto u noqdaan noolaha kale oo ay u beddelaan walxaha dabiiciga ah. Waxa kale oo jira xayawaan rogaal celis ah oo u dhaqma sida ugaarsiga balliyada yar yar oo kaluunku ka maqanyahay. Kuwo-rogaal-celintani waxay noqdaan ugaarsadayaasha ugu waaweyn ee xayawaanka

Waxaa jira kooxo badan oo xayawaankan ka mid ah oo aan lahayn lafo, in kasta oo kuwa ugu waaweyn ay yihiin kuwa loo yaqaan 'arthropods'. Arthropods waa phylum of invertebrates oo ay ku jiraan tiro badan oo xayawaan ah. Waxaan ka helnaa phyla farabadan oo kala geddisan sida ay yihiin porifers, cnidarians, flatworms, mollusks, annelids, nematodes, arthropods iyo echinoderms. Fylum kasta waxaan ka helnaa ugu yaraan 7000 nooc oo ugu badnaan in ka badan hal milyan, marka laga hadlayo arthropods.

Waxa kale oo jira badeecado badda ku jira sida isbuunyo. Waa xayawaan aad u horumarsan oo fudud oo kala firidhsan kuna koray kuna nool dhulka ama dhagaxyada. Isbuunyada badda waxay inta badan quutaan walxaha ay ka helaan biyaha waxayna u sii maraan durdurrada iyagoo maraya marinnada gudaha ee jidhkooda.

Kooxda cnidarians waxaan ku leenahay jellyfish. Waa xayawaan leh qaab sacca ah oo furitaankiisu kaliya yahay afka oo ku xirma daloolka caloosha. Daloolkan waxaa loo tixgeliyaa inuu yahay caloosha hore. Waxay leedahay teendhooyin leh unugyo khaas ah oo loo yaqaan 'cnidoblasts' oo ay ku jiraan walxaha xodxodanaya waa inay u adeegaan difaac iyo weerar ka dhan ah ugaadha iyo ugaarsadayaasha. Uma dhaqaaqaan maaddaama ay u oggolaadeen kuwa hadda socda inay si xor ah u wataan.

Dhanka kale, gudaha badda dhexdeeda waxaan sidoo kale ku leenahay corral. Kuwani waxay ku sii jiraan dhulka dhexdiisa dhagxaanta.

Invertebrates: flatworms, mollusks iyo annelids

dixiriga dixiriga ah

Gooryaanka si yar looma yaqaan oo badanaa loo yaqaan flatworms. Kooxahan waxaa ku jira qorsheeyeyaal iyo trematodes. Badanaa waxay soo bandhigaan qaab nololeed xor ah oo dulin leh. Waxay leeyihiin habdhis dhexe oo neerfa oo awood u leh ka shaqeynta macluumaadka ay soo ururiyaan indhaha iyo qaababka kale ee xasaasiga ah.

Kooxda mollusks waxaan ku leenahay snails, clams, squid or octopus. Qaar ka mid ah waxay leeyihiin qolof adag oo difaac ah. Xubnaha gudaha ee xayawaankani waxay sameystaan ​​cufnaan muuqaal ah oo jirkooduna wuxuu ka kooban yahay lug muruq ah. Jumladaha dhexdooda waxaa ku jira 3 fasal oo ay ka mid yihiin gastropods, bivalves iyo cephalopods. Fasal kasta waxaa jira kumanaan nooc.

Annelids sidoo kale malahan wax lafo ah waxa ugu caansan waa dhulgariirka. Badanaa waa xayawaan leh jir dhululubad ah waxayna u qaybsan yihiin siddooyin. Xayawaankani waxay soo bandhigaan metameria, taasi waa, waxay leeyihiin xubno gaar ah oo soo noqnoqda mid kasta oo ka mid ah giraanyada. Jidhka badanaa waxaa lagu daboolaa xab si dhaq-dhaqaaq fiican loo sameeyo.

Invertebrates: nematodes, arthropods iyo echinoderms

Kooxda nematodes-ka waxaan ka heleynaa dixiriga wareega. Waxay noqon karaan nolol-ku-noolaansho ama dulin. Badanaa waxaa laga helaa deegaanno biyo ah iyo carro. Badanaa way kala qaybsan yihiin waxayna leeyihiin muruqyo dabeecad u leh dhaqdhaqaaqooda.

Kooxda 'arthropods' waxaan ka helnaa cayayaanka, arachnids iyo qolofta. Xayawaankani waxay leeyihiin qaab dhismeed aad u faahfaahsan oo leh exoskeleton. Exoskeleton-kan wuxuu ka kooban yahay chitin wuxuuna u qaybsan yahay qaybo iyo lifaaqyo. Qaar badan oo ka mid ahi waxay leeyihiin habka loo yaqaan metamorphosis si ay awood ugu yeeshaan inay gaaraan heerka ugu dambeeya ee qaangaarka. Waxaa ka mid ah kooxaha ugu caansan ee loo yaqaan 'arthropods' myriapods, arachnids, qolofleyda iyo cayayaanka.

Ugu dambeyntiina, kooxda loo yaqaan 'echinoderms' waxaan ka helnaa xiddigo iyo xayawaanno badeed. Iyagu waa xayawaanka badda ee ugu dhow vertebrates. Waxay ka kooban yihiin 5 qaybood oo isku mid ah oo aan lahayn lafo laakiin qalfoof dibadeed oo ka kooban taarikada nuuradda. Waxay leeyihiin awood weyn oo dib-u-cusboonaysiin ah.

Waxaan rajaynayaa in macluumaadkan aad waxbadan kaga baran karto xayawaannada isugeynaya.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.