Wakiilada cilmiga dhulka

Qallooca dhagaxa

Meeraha Dunida si isdaba-joog ah ayaa loo beddelaa muddo ka dib. Waxaa jira taxane ah geedi socod dibadeed oo ka dhigaya meeraheenna inuu si isdaba-joog ah u beddelayo. Tani waa waxa loogu yeero wakiilada cilmiga dhulka. Iyagu waa wakiiladan awood u leh inay wax ka beddelaan qaab-dhismeedka bannaanka ee meeraheenna oo ay u beddelaan si joogto ah muddo ka dib.

Qodobkaan waxaan kuugu sheegeynaa dhamaan sifooyinka iyo noocyada wakiilada juqraafiyeed ee dibada.

Waa maxay wakiilada cilmiga dhulka

Wakiilada cilmiga dhulka

Si ka duwan dhaqdhaqaaqyada gudaha ee meeraheenna, wakiilada juqraafiyeed ee bannaanka ah ma abuuraan niyad jab, safaf dhaadheer ama volcanoes. Iyagu waa wakiiladaas xoreeya dhulka oo si tartiib tartiib ah wax uga beddela foomamka ay muuqaallada dhulku helayaan.

Wakiilada juqraafiyeed ee dibada waa nabaad guur, gaadiid iyo daadin. Kuwani wakiillada cilmiga dhulka ayaa si isdaba joog ah u dhaca waqti ka dib. Xaqiiqdii, way dhici karaan isla waqti isku mid ah inta ay beddelayaan muuqaalka muuqaalka aan aragno. Kuwani wakiillada juqraafiyeed ee dibedda waxay badanaa ku jiri doonaan nidaamyada deegaanka dabiiciga. Magaalooyinka iyo magaalooyinkaba way ka dhib badan tahay in la qiyaaso hababkan muddo kadib maadaama bina-aadamku si joogto ah wax uga beddelayo deegaanka.

Mid ka mid ah noocyada isbeddelka isbeddelka muuqaalku waa jawiga hawada. Waa wakiil muhiim u ah cilmiga cilmiga dhulka maadama ay koobeyso dhamaan dhacdooyinkaas ka dhaca jawiga iyo heerka dhulka labadaba ee saameeya dhulka.

Foomka dhulku ku kasbado geeddi-socodka juquraafiyeedku aad buu u kala duwan yahay. Gargaarka ka kooban ahaanshaha buur waxaa si isdaba joog ah loogu beddeli karaa waqtiga iyo tallaabada howlahaas Mid ka mid ah tusaalooyinka ugu cad cad ee lagu arki karo isha qaawan ee da'da buur lagu qiyaasi karo waa nabaad guurka. Markaan aragno buur malaayiin iyo malaayiin sano kasoo wareegtay aasaaskeedii, waxaan arki karnaa in tallaabada sii socota ee nabaad-guurka ay fidisay dhammaan buuraha dushooda. Sidaas darteed, Hal dariiqo oo qiyaas ahaan loo qiyaaso da'da buur waa in la arko dhererka iyo qaabka meelaha ugu sarreeya.

Haddii buur leedahay qaab fiiqan, way ka yartahay oo hadday horay u joogi jirtay, waxay ka dhigan tahay nabaad-guurka ayaa sii waday ficilkiisa malaayiin sano.

Noocyada wakiilada cilmiga dhulka

nabaad guur

Waxaa jira noocyo kaladuwan oo ah wakiilada cilmiga dhulka oo iyagu noqon kara mid jirka iyo kiimikada labadaba. Kuwii hore waa kuwa ka masuulka ah wax ka beddelka qaabka halka kuwa dambe ay yihiin kuwa ka mas'uul ka ah wax ka beddelka halabuurka kiimikada ee qaab dhismeedka meelaha ay ku dhaqmayaan. Mid ka mid ah tusaalooyinka ugu cadcad ee kiimikada wakiilada cilmiga dhulka waa jawiga kiimikada.

Muuqaalka muuqaalka waxaa loo arkaa inay ka dhashaan isdhexgalka dhamaan howlahaan juquraafiyeed ee isku mar dhaca iyo ficilka ay noolaha noolaha ah sida flora, fauna iyo bini aadamku ay leeyihiin kahor nidaamkan deegaan. Muuqaalku wuxuu ka koobnaan karaa ficillada nooleyaal badan, inkasta oo ay ku jiraan horumar isdaba-joog ah, waxay saameyn ku yeelan karaan deegaanka. Bani'aadamku waa mid ka mid ah waxyaabaha ugu qaboojinta badan isbeddelada kala duwanaanta muuqaalka maanta.

Cimilada

Cimilada oo ah wakiilo cilmiyadeed oo dibadda ah

Cimilada hawada

Cimilada jireed ayaa ah geeddi socodka juqraafiyeed ee awood u leh jabinta ama wax ka beddelka dhagxaanta iyadoo kuxiran ficilkeeda iyo xaaladaha deegaanka ee aan ku sugan nahay. Cimiladan ayaa ka baxaysa kala jabinta dhagaxa oo si toos ah ugu shaqeysa macdanta ka samaysan. Sababaha keenay hawadan jir ahaaneed waa: roob, baraf, dhalaal, dabayl iyo isbadalada isdaba jooga ah ee ku dhaca heer kulka inta udhaxeysa habeen iyo maalin. Markay sare u kacdo kala duwanaanta heerkulka maalinta iyo habeenkii, ayaa sii weynaanaya cimilada jireed ee sababtani.

Cimilada jirka ee saameynta heerkulka waxaa loo yaqaan 'thermoclasty'. Sanadihii la soo dhaafay, kala duwanaanshahan heerkulka joogtada ah wuxuu keenaa maaddadu inay burburto. Waxay sidoo kale si joogta ah ugu dhacdaa meelaha leh qoyaan hooseeya iyo kala duwanaanta heerkulka badan. Waxa kale oo jira cimilada noolaha. Waa waxa sababa ficilka noolaha sida muuska, lichens, algae iyo moolal kale oo saameeya dusha sare ee dhagaxyada.

Cimilada kiimikada

Waa ficillada ay geeddi-socodka kaladuwan ee kaladuwan ee jidhku ku leeyihiin walxaha kiimikada ee dhagaxyada. Hawada cimiladu waxay ku dhacdaa gaar ahaan meelaha leh cimilo qoyan halkaasoo falcelinta kiimikada ay ka dhacdo inta u dhexeysa jawiga iyo macdanta ku jirta dhagaxa. Biyaha iyo jiritaanka gaasaska sida oksijiin iyo hydrogen ayaa kiciya falcelinta kiimikada ee soo saarta jawigan.. Mid ka mid ah fal-celinta ugu weyn ee noocan ah hawadu dhacdo waa oksaydh. Xaaladdani waxay ku dhacdaa isku-darka oksijiin ee ku dhex jira hawo milmay iyo biyaha macdanta ee dhagaxa ku jira.

Nabaad guurka, gaadiidka iyo daadka

Laba wakaaladood oo kale oo dhul ah oo awood u leh inay beddelaan muuqaalka. Waa midda dhacda marka roobka, dabaysha ama biyaha intiisa kale ay ku dhaqmaan dhagaxyada iyo qiiqa. Ficilkani wuxuu sii waday keenista kala-jajabinta iyo qaab-dhismeedka dhagxaanta. Maaddaama dhagxaanta ay sii dumayaan, waxay luminayaan mugga dhammaan qaab-dhismeedkooduna wuu liitaa.

Gaadiidku waa geedi socod ka dhasha nabaad guurka. Dareemayaasha kala qaybsan iyo kuwa ka yar ficilka nabaad guurka Waxaa qaada dabaysha, durdurrada biyaha, barafka, iwm.

Ugu dambeyntiina, faaruqintu waa habka ay jajabyada adag ee lagu qaaday nabaad guurka ay ugu dambeeyaan meel lagu keydiyo. Qaybahaas waxaa loo yaqaan seddexyaal. Meelaha ugu badan ee daxalku yahay waa afka wabiyada iyo meelaha sida badaha iyo badaha. Qulqulkaas waxaa sidoo kale wax ka beddeli kara wakiilo cilmiyadeed oo kala duwan oo dibadda ah sida nabaad-guurka iyo cimilada.

Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad waxbadan kaga baran karto wakiilada cilmiga dhulka ee kala duwan.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.