Silsiladda cuntada

silsiladda cuntada

Dhammaan nidaamyada deegaanka ee dabiiciga ah waxaa ka jira isku dheelitirnaan bey'adeed iyo qulqulka tamarta u dhexeysa bay'ada jireed iyo noolaha. Waxaa loo yaqaanaa silsiladda cuntada, silsiladda cuntada ama silsiladda cuntada ee qaabkan wareejinta walxaha iyo tamarta iyada oo loo marayo noocyada kala duwan ee noolaha ee ka kooban bulshada noolaha ama nidaamka deegaanka. Tani waxay ka dhigaysaa silsiladda cuntada inay noqoto mid ka mid ah waxyaabaha ugu muhiimsan ee nidaamyada deegaanka si ay u noolaadaan iyo horumarkooda.

Sidaa darteed, waxaan uqeexan doonnaa maqaalkan si aan kaaga warranno dhammaan astaamaha, muhiimadda iyo noocyada silsiladda cuntada.

Astaamaha ugu muhiimsan

silsiladda trophic ee nidaamka deegaanka

Waa in lagu xisaabtamo in dhammaan bulshooyinka bayoolojiga ay ka kooban yihiin noocyo kala duwan oo nolosha ah. Noolaha kala geddisan ee ku nool deegaanka deegaanka waxay isku xiran yihiin midba midka kale iyo deegaanka ay ku nool yihiin. Tan macnaheedu waa inay ahayd inay wadaagaan deegaan isla markaana ay u tartamaan si ay u noolaadaan una tarmaan. Cunnadu waa mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee noolaanshaha noolaha. Sidaa darteed, waxaa jira nooleyaal in waxay quutaan dhirta, kuwa kale waa ugaarsato iyo qaswadayaal kale. Wareegga oo dhan oo sida caadiga ah ku jira badbaadada noolaha iyada oo loo marayo is-weydaarsiga walxaha dabiiciga ah ee loo tixgeliyo nafaqooyinka iyo tamarta laga helo is-weydaarsigan maadada dabiiciga ah ayaa loo fahmay silsilad trophic ah.

Silsiladda cuntada waxay ka kooban tahay xiriiro kaladuwan iyadoo kuxiran nooca shaqada ee noole kastaa fulinayo. Sidan oo kale, waxaan uga hadli karnaa soo-saareyaasha, macaamiisha iyo wax-u-burburiyeyaasha ku jira silsiladda cuntada. Aan aragno maxay yihiin shaqooyinka kaladuwan ee nooluhu ku fuliyo silsiladda cuntada:

  • Soosaarayaasha: waxay mas'uul ka yihiin nafaqeynta inta kale ee nool iyagoo isticmaalaya shey aan dabiici ahayn iyo ilo tamar sida iftiinka qoraxda oo ay u leeyihiin horumarintooda. Tusaale ahaan, iyada oo loo marayo sawir-qaadista, dhirtu waxay nuugi kartaa nafaqooyinka. Dhirtu waxay cunno ahaan ugu adeegtaa noolaha kale.
  • Macaamiisha: waa kuwa quudiya maaddada dabiiciga ah ee noolaha kale. Noolahaani waxay noqon karaan soosaarayaal ama macaamiil kale. Xaaladdan oo kale, waxay u dhaqmi lahaayeen sidii ugaarsato. Waxay kuxirantahay kiiska, waxaan ugu yeeri karnaa macaamiisha mid asaasi ah iyo mid sare.
  • Burburiyeyaasha: Iyaga ayaa ah kuwa ka masuulka ah cunista walxaha dabiici ah ee iskudarsamaya si ay ugu yareeyaan qaybaha asaasiga ah ee ugu badan. Burburiyeyaashani badanaa waa fangaska, bakteeriyada cayayaanka ee ku jirta nidaamka deegaanka.

Silsiladda cuntada

isweydaarsiga arrinta

Waa in la tixgeliyaa si loo gaaro macaamilka ugu dambeeya waxaa jira qayb ka mid ah kuleylka gudbinta maaddada. Xidhiidh kasta oo ku jira silsiladda cuntada ama heerarku waa wareeg oo ilaaliya dheelitirnaan cayiman. Dhibaatada silsiladda cuntada ayaa ah aadanaha. Farogelinta aadanaha ama nooc ka mid ah shilalka dabiiciga ah waxay keentaa isku dheelitirnaan la’aanta silsiladda cuntada ee awood u leh inay bakhtiiso noocyada. Waxay sidoo kale awood u leeyihiin inay soo saaraan waxyeelo deegaanka muddo dheer ah.

Saamaynta ugu badan ee dabiiciga ah ee ku dhacda silsiladda cuntada ee nidaamka deegaanka waxay u sabab tahay noocyo duullaan ah. Noocyadan ayaa ah kuwa barakiciya noocyada deegaanka. Waxay sidoo kale dhici kartaa marka nooc ka mid ah ugaarsadeyaasha muhiimka ah la bakhtiiyo si looga hortago faafitaanka fowdada ee noocyada kale ee yaryar. Marka laga hadlayo bini-aadamka, hoos u dhaca ku yimid tirada yeeyda Iberia ayaa sababaya badashada bakaylaha. Bakaylahaani waa kuwa sababa waxyeelada dalagga.

Waxaa jira silsilado raashiin ah oo boqolkiiba tamarta ku lumiso markay uga sii gudubto hal xiriiriye mid kale. Tani waa tan ugu badan. Sidaa darteed, markii la gaaro isku xirka ugu dambeeya ee macaamilka, qayb muhiim ah oo ka mid ah gudbinta maaddada ayaa lumay. Taas bedelkeeda, tamarta kiimikada waxaa loo beddelaa mid ka mid ah unugyada oo loo beddelaa mid kale. Yeygu ma cunayo cawska, laakiin waxay cuntaa bakayleyaasha, oo iyana cuna cawska. Tamarta cawsku waxay ku gaadhay yeeyda qaab isu beddelay. In kasta oo ay lumisay xoogaa tamar ah intii ay socotey, ugu dambayntii yeey ayaa ku dhex milmeysa hantidiisa.

Noocyada silsiladda cuntada

isku xirka trophic

Waxaan tilmaameynaa kuwa ugu waaweyn noocyada silsiladda cuntada ee jira. Marka loo eego deegaanka ay ku dhacaan, waxaan ka hadli karnaa laba nooc oo silsilado trophic ah:

  • Silsiladaha cuntada ee dhulka Waa kuwa ka dhaca aagagga shelf shelf ee qaaradda. Waxay sidoo kale ku dhici karaan dhulka hoostiisa. Tusaale ahaan, waxaan ka helnaa kalderasyada trophic ee lamadegaanka, kaynta kulaylaha, iwm.
  • Silsiladaha cuntada biyaha: waa kuwa ka dhaca deegaanka bada ama harada. Waxay caadi ahaan ka kooban yihiin xayawaan u habeeyay nolosha biyaha. Meelaha badda hoosteeda laga helo ayaa sidoo kale laga heli karaa halka silsiladda cuntada ay ka soo baxdo. Aagagga xeebta iyo aagagga badda ayaa sidoo kale ka tirsan kuwa biyaha ku jira.

Heerarka trophic waa kuwa tilmaamaya qaybaha kala duwan ee soo saarista iyo is-dhaafsiga maaddada. Jaranjaro kasta oo ka mid ah silsiladda cuntada waxaa loo yaqaan heerka trophic. Noocyada kala duwan ee mas'uulka ka ah wadaagga waxqabadka nafaqada iyo habka nafaqada ayaa ah kuwa ku mashquulsan dhammaan wareega cuntada ee nidaamka deegaanka.

Taas macnaheedu waa in heerarka kala duwan ee trophic ay noqon karaan kuwa soo socda:

  • Soosaarayaasha: waa noocyadaas nolosha ah ee loo kobcin karo hab ototrophic ah. Taas macnaheedu waa inay awoodaan inay soosaaraan cunnadooda.
  • Macaamiisha: iyagu waa kuwa nool iyo kuwa isir leh ee u baahan inay cunaan walxo dabiici ah si ay nafahooda u nafaqeeyaan. Waxay u qaybsan yihiin 4 darajooyin ee soo socda: hoose, dhexe, jaamacadeed iyo afar meelood. Kuwa aasaasiga ahi waa kuwa geedo yaryar ee quudiska ku leh kuwa wax soo saara. Kuwa labaad waa kuwa quudiya macaamiisha kale ee aasaasiga ah laakiin waa ugaarsato yaryar. Tertiaries waa ugaarsadeyaal waaweyn oo ugaarsada macaamiisha dugsiga sare. Ama Quaternaries waa kuwa ugaarsadayaasha waaweyn ee quudiya macaamiisha jaamacadaha ama kuwa sare oo aan lahayn ugaarsato dabiici ah.
  • Burburiyeyaasha: waxaa la dhihi karaa waa waaxda dib u warshadeynta dabiiciga. Waxay ku quudisaa qashinka iyo walxaha dabiiciga ah ee dillaacaya. Tani waxay gacan ka geysaneysaa yareynta maadada illaa qalabkeeda aasaasiga ah. Magacyada kale ee wax iskudarsada waa detritophages iyo saprophages.

Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad wax badan ka baran karto silsiladda cuntada iyo muhiimadda ay u leedahay nidaamka deegaanka.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.