Waa maxay cilmiga deegaanka

Waa maxay cilmiga deegaanka

Mid ka mid ah sayniska loo tixgeliyo inuu yahay kan ugu da'da weyn ee jira isla markaana sidoo kale loo tixgeliyo inuu yahay mid ka mid ah laamaha ku dhex jira bayoolajiga ayaa ah ecology. Maaddaama bini-aadamku bilaabay inuu ilaaliyo dabeecadda si uu u raadiyo dhirta lacquer-ka ah si uu u quudiyo, ugaadhsado ama u helo meelo uu dego oo lahaa kaydka lagama maarmaanka u ah, bey'adda ayaa bilaabatay inay jirto. Markii dambe, iyadoo la horumarinayo tikniyoolajiyadda iyo baahida loo qabo in la ogaado oo wax badan laga barto meeraheenna, waxay noqotay saynis.

Qodobkaan waxaan kuugu sheegeynaa waxa uu yahay ecology, astaamaha ugu waaweyn iyo waxyaabaha ay ku kala duwanyihiin deegaanka iyo deegaanka.

Waa maxay cilmiga deegaanka

Waa sayniska oo daraaseeya xiriirka ka dhexeeya noolaha iyo deegaanka ay ku noolyihiin. Waa lagu soo koobi karaa fikraddan. Si kastaba ha noqotee, waa mid kamid ah laamaha cilmiga ee ugu adag uguna dhameystiran. Qeexida deegaanka waxay noqon kartaa mid iska fudud laakiin sheyga daraasad aad u adag. Si kale haddii loo dhigo, waxay ujeedkeedu yahay in la barto sida bey'addu u saameyneyso qeybistiisa, badnaanteeda, kala duwanaanshaha, dabeecadda iyo dhammaan is-dhexgalka ka dhexeeya noocyada kala duwan iyo wax ka beddelka lagu abuuri karo deegaanka.

Sidaad filan karto, ujeeddooyinka daraasaddan oo dhami way adag yihiin maadaama ay leeyihiin firfircooni weyn. Degganaanshaha fikradahaasi waa wax aan la taaban karin. Ma tirin karno qaar ka mid ah dabeecadaha deegaanka. Heerarka daraasadda cilmiga deegaanka waxay ku kala duwan yihiin: noolaha, tirada bulshada iyo bulshooyinku waa waxa sameeya nidaamyada deegaanka. Waxaa jira laamo qaar oo iyaguna diiradda saaraya barashada biosphere guud ahaan.

Si ka duwan laamaha kale ee bayoolajiga ee sida tooska ah ula xiriira hiddo-wadaha, horumarka, cilmiga jir ahaaneed iyo bey'ada, iyo kuwo kale, waxaan u leenahay beycololi ahaan anshax marin. Waana cilmi ka duwan inta kale maadaama habka loo wajahayo xudun u tahay heerka dhalashada, dhimashada, socdaalka iyo sida ay u saameynayaan qeybinta noocyada, dadka iyo isbadalka bulshooyinka.

Baarayaasha cilmigan

Cilmibaarihii ugu horreeyay ee cilmiga bey'ada ku takhasusay wuxuu ahaa Haeckel 1869. Qaar ka mid ah aqoonyahannada cilmiga bey'ada ee ugu muhiimsan taariikhda oo dhan waa Ramón Margalef iyo Eugene P. Odum. Saynisyahannadan waxaa loo tixgeliyaa Aabbayaashii bey'ada casriga ah. Si kastaba ha noqotee, ka hor intaan cilmiga bey'ada aysan lahayn meel u gaar ah, waxaa jiray qaar dabiici ah oo ka qayb qaatay daahfuris iyo indha indheyn ballaaran. Qaar ka mid ah waxay ahaayeen Tirintii Buffon, Alexander von Humboldt, Darwin, Lamarck ...

Taariikhda dabiiciga oo dhan waxaa ka buuxa aqoonyahanno cilmu-nafsiyeed oo sharraxayay sida dunidu u shaqeyso. Ujeeddooyin wax ku ool ah, waxaan dhihi karnaa cilmiga bey'ada wuxuu raadin doonaa inuu sharxo shaqada buuxda ee dhammaan dabeecadda.

Farqiga u dhexeeya deegaanka iyo deegaanka

deegaanka

Mid ka mid ah dhinacyada aasaasiga ah ee had iyo jeer lagu jahwareeriyo bulshada casriga ah waa cilmiga deegaanka iyo deegaanka. Dhaqdhaqaaqa deegaanku waa falsafad nololeed ka badan sayniska. Jahwareerkan isdaba jooga ah ee ka jira warbaahinta iyo luqad maalmeedka wuxuu dhaliyaa dhibaatooyin qaar ka mid ah isgaarsiinta sayniska. Sidaa darteed, waxaa muhiim ah in si cad loo caddeeyo waxa ay tahay cilmiga bey’aradu iyo in ay u barato saynis ahaan iyo in aysan ku lug lahayn wax iyo bayoolaji laakiin ay ku saleysan tahay habka sayniska.

Waxaa jira cilmiga qaarkood oo waxay muhiim u yihiin barashada cilmiga deegaanka sida edaphology-ga. Waa sayniska daraasad ku sameeya xaaladaha ciidda iyo astaamahooda si loo bixiyo macluumaad ku saabsan koritaanka dhirta iyo xayawaanka. Saadaasha hawada waxay gacan ka geysaneysaa in la ogaado qaybinta heerkulka iyo roobka si loo fahmo cimilada aag. Dhanka kale, cilmiga bey'ada waxay kaloo ubaahantahay saynis sida xisaabta iyo tirakoobka si ay awood ugu yeelato inay abuurto tusaalayaal habdhaqanka bulshada iyo dadweynaha.

Waxaas oo dhami waxay muujinayaan in cilmu-nafsiga uu yahay saynis aad u adag oo ay tahay inuu kobciyo cilmiyada kale si sharraxaad looga bixiyo. Si kastaba ha noqotee, deegaanka waa fikrad laga haysto ixtiraam ama dabeecad, the hoos u dhigista saameynta deegaanka ee ay soo saartay hawlo liita, iwm Waa dhaqdhaqaaq la doonayo in lagu yareeyo saameynta aadanaha ee nidaamka deegaanka. Waxay kaloo raadineysaa inay ilaaliso kheyraadka dabiiciga si jiilalka soo socda ay uga faa’iideystaan ​​kheyraadka sidaan maanta ku naqaano.

Waa maxay cilmiga deegaanka

barashada cilmiga deegaanka

Ecology waa saynis daraasad ku sameeya xiriirka ka dhexeeya noolaha iyo deegaanka jireed ee ay ku noolyihiin. Waxa kale oo ay daraasad ku samaysaa is dhexgalka ka dhexeeya noocyada kala duwan. Waxaan dhihi karnaa gudaha deegaan ay ku noolyihiin noocyada waxaan u kala saaraynaa arrimo jireed iyo arrimo bayooloji ah. Isirrada jirka waa kuwa sida heerkulka, iftiinka qoraxda, qoyaanka, iwm Cunsuriyada bayoolojiga ayaa ah xiriirka noocyada kale ee isla deegaanka wada dega. Tusaale ahaan, waxaan ku tilmaami karnaa cunsur ahaan cilmiga noolaha xiriirka ka dhexeeya ugaarsatada daabacan.

Is-weydaarsiga qulqulka tamarta iyo walxaha nidaamka deegaanka sidoo kale waa ujeedada daraasadda cilmiga deegaanka. Dhinacyada kale ee daraasadda cilmiga bey'ada waa wareegyada biogeochemical, silsilado trophic ama wax soo saar iyo wax soo saar ee nidaamka deegaanka. Ujeeddooyinkaas oo dhan waxaa la isugu keenay heerar kala duwan oo waxbarasho ah. Aynu falanqeyno waxay yihiin:

  • Heerka noolaha: cilmiga bey'ada wuxuu baraa sida shaqsiyaadka ay u saameeyaan bay'ada jireed iyo kuwa nafleyda ah.
  • Heerka dadka: cilmiga deegaanka wuxuu diiradda saarayaa jiritaanka ama maqnaanshaha noocyada qaarkood. Waxa kale oo lagu falanqeeyaa faro badan iyo yaraanta iyo sida tirada shakhsiyaadka noocyadu isu beddelaan muddo ka dib. Tan awgeed waxaad u baahan tahay moodooyin xisaabeed iyo xisaabeed.
  • Heer bulsho: wuxuu daraaseeyaa iskuxirka iyo qaabdhismeedka bulshada iyo sida ay u shaqeeyaan isla. Doorsoomayaasha sida ku barakicinta tamarta qulqulka, ka qayb qaadashada nafaqooyinka iyo wax soo saarka kale ee kiimikada ee bulshada dhexdeeda ayaa lagu tilmaamay halkan. Bulshooyinka waxaa lagu baran karaa indha indheynta dadka iyo ku dabaqida astaamahooda heer raaxo leh.

Waxaa la dhihi karaa ecology wuxuu u soo ifbaxayaa sidii saynis aasaasi ah oo la isku dayayo in la saadaaliyo isbeddelada nidaamka deegaanka. Qaar badan oo ka mid ah isbeddeladani waxay la xiriiraan waxqabadyada aadanaha. Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad wax badan kaga baran karto waxa uu yahay cilmiga bey'adu iyo muhiimadiisa.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.