Iskudhinta jirka

barashada cilmu-nafsiga

Laanta cilmiga bayoolajiga gudaheeda waxaa ku yaal laan loo yaqaan ecology. Laankan dhexdiisa waxaa jira mid kale oo mas'uul ka ah daraasadda noocyada shaqsiyeed ee la qabsashada deegaanka dabiiciga ah. Anshaxan waxaa loo yaqaanaa autoecology. Ujeeddada sayniskani waa in la doorto nooc gaar ah si loo dhiso dhammaan cilaaqaadka ay la aasaaseyso deegaankeeda gaarka ah.

Maqaalkan waxaan kuugu sheegeynaa wax kasta oo aad u baahan tahay inaad ka ogaato autoecology, astaamaheeda iyo muhiimadda ay leedahay.

Astaamaha ugu muhiimsan

autoecology

Iskudhinta jirka waxaa caawiya dhammaan sayniska oo bixiya macluumaad ku saabsan noocyada. Deegaanka aad ku nooshahay sidoo kale waa mid ku habboon in la ogaado isdhexgalka ka dhexeyn kara labada dhinac. Dhammaan daraasadaha sayniskaani sida caadiga ah waxay doortaan shakhsiga waxayna ku bartaan qaab dhismeedka jirka iyo shaqada. Sidaa darteed, waxay abuuraan xiriiro deegaanka ku hareeraysan iyo muhiimadda ay leedahay.

Himiladu waa in la yareeyo kakanaanta dhammaan arrimaha deegaanka ee faragelinta ku haya shakhsiga gaar ahaan qofka. Waxyaabaha deegaanka sida xaddiga qoraxda dhacdada, heerkulka, xaddiga biyaha la heli karo, nooca carrada, iyo roobka, iyo kuwo kale. Si loo dejiyo dhammaan isku xirnaanta ka dhexjirta astaamaha qaababka nolosha iyo shaqada shakhsiga ee qaababkan nololeed, waxaa lagama maarmaan ah in laga hor yimaado qiyamka asalka u ah shakhsiga iyo kuwa deegaankooda.

Sidan oo kale, waxaa suurtagal ah in la sameeyo kuwaas oo ah la qabsashada uu qofku awood u yeeshay inuu horumariyo si uu ugu noolaado deegaankan gaarka ah. Adiga ayaa sabab u ah in autoecology way ka duwan tahay laanta kale ee iyadu iska leh cilmiga bey'ada waxaana loo yaqaan 'synecology'. Waxay ku kala duwan tahay inta badan heerarka kala sarreynta ee nidaamka deegaanka. In kasta oo cilmu-baaristu ay daraasad ku sameyso noocyada kala duwan ee sameeya bulshooyinka iyo websaydhka cuntada ee ay aasaasaan, is-beddelka autoecology ayaa kaliya daraasad ku sameeya noocyo gaar ah oo la xiriira deegaankiisa.

Waxaad dhihi kartaa sayniskani waa mid ka takhasus badan kana faahfaahsan cilmiga cilminafsiga.

Ujeedada daraasadda ee autoecology

Sidii aan horeyba u soo sheegnay, ujeedada ugu weyn ayaa ah in la barto nooc gaar ah si loo ogaado sida ay u dejiso la qabsashada qaarkood si ay uga badbaado deegaankeeda. Haddii aan intaas oo dhan uga soo qaadno si aan u dhaqanno, waxaan aragnaa in daraasadaha kala duwan ee gawaarida ay kaliya tixgelinayaan dad gaar ah ama xitaa hal ama dhowr shaqsi oo ka mid ah noocyada. Ujeeddada kama dambaysta ahi waa in la dejiyo waraaqaha u dhexeeya astaamaha nooc gaar ah oo leh deegaanka uu ku kobco.

Jirka iyo jir dhiska

Si loo ogaado isdhexgalka qofka iyo deegaanka, waxaa lagama maarmaan ah in la ogaado jirkiisa iyo jir ahaan. Waa halkan halka qayb ka mid ah aqoonta lagu ururinayo dhammaan macluumaadka ku saabsan anatomy iyo shaqada gudaha ee shakhsi ka tirsan nooc. Macluumaadkan la helay, jawaabaha jidhka ee xaaladaha kala duwan ee deegaanka waa lala xidhiidhi karaa.

deegaanka

Deegaanka waa meesha ay ku noolyihiin noocyadu. Waxaa sidoo kale loo yaqaan magaca dadka deggan. Waxay tixgelin siineysaa deegaanka ay ku nool yihiin nooc ka mid ah noocyada la soo saaray oo mas'uul ka ah ururinta macluumaadka ugu badan ee suurtogalka ah. Markaan helno macluumaadka oo dhan, waxaa lagu kala jabay inta udhaxeysa arrimaha kala duwan ee saameeya noocyada si heer sare ah ama yar. Tusaale ahaan, waxaa jira noocyo ay saameyn badan ku yeesheen kala duwanaanta heerkulka, xaddiga iftiinka, roobka, iwm. Jiritaanka biyo nadiif ah ama cusbo leh, nooca carrada halka ay ka soo baxdo, iwm. Waxay noqon karaan qaboojiyeyaal isbeddelo loogu talagalay horumarinta noocyada.

Is-beddelka iyo is-waafajinta

cilmiga deegaanka

Iskudhinta cilmu-nafsiga ayaa sidoo kale mas'uul ka ah falanqaynta maxay yihiin is-waafajinta isbeddelka noocyada si ay u noolaadaan si joogto ah. Waxay isku dayeysaa inay sameyso foomka shaqooyinka noocyada iyada oo la adeegsanayo daraasad ku saabsan jir ahaaneed iyo deegaanka ay ku nooshahay. Si tan loo sameeyo, aasaasida cilaaqaadka ka jira xaddidaadda deegaanka iyo qaabka noocyadu waa lama huraan. Inta badan dabeecadaha qaabdhismeedka jirka ama shaqooyinka gudaha ee nooc ka mid ah ayaa dhex-dhexaad u ahaa deegaanka ay ku nool yihiin dartiis. Isbadalkan iyo la qabsashada isbedelka xaaladaha deegaanka waxaa loo yaqaan xulashada dabiiciga ah.

Xulashada dabiiciga ah ayaa mas'uul ka ah kor u qaadista oo kaliya shakhsiyaadka leh dabeecad ay soo saari karaan.Waa faa'iido in la awoodo la qabsiga xaaladaha deegaanka. Waxaan ka hadlaynaa xaalado markasta isbedelaya oo ay tahay in lala qabsado. Waqtigaan la joogo, waxaa jira isbeddelo la dedejiyey sida ay tahay inay si dabiici ah u ahaadaan. Waxaan ula jeednaa isbedelka cimilada. Isbedelka cimiladu wuxuu keenayaa cawaaqib xumo sida kuleylka oo kordhay, jiritaanka suuragalnimada abaaraha iyo daadadka, isbeddelada cilmiga noolaha, iwm. Iyagoo wajahaya isbeddeladan, deegaanka gudaha ee noolaha waa inuu la qabsadaa.

Tusaalaha la-qabsiga wuxuu noqon karaa jir leh lakab ka culus dufanka caadiga ah si uu awood ugu yeesho inuu iska caabiyo bey'adaha heerkulkoodu hooseeyo. Natiijooyinka daraasaddan oo dhan awgeed, qaabka loo waafajinayo noocyada waa la yaqaan oo xiriirka ay la leedahay arrimaha deegaanka ee deegaankeeda. Sidoo kale, ballaadhinta kala duwanaanta xaaladahaas ayaa la aasaasay, kuwaas oo ah waxa qeexaya deegaanka noocyada.

Wareegga nolosha iyo isbeddelka xilliyeed ee deegaanka

dhirta

Muuqaal gaar ah oo ku saabsan autoecology ayaa ah in la qeexo isku xirnaanta ka dhexeysa wareegga nolosha ee noolaha iyada oo ay weheliso kala duwanaanshaha deegaanka. Tani waa sababta oo ah, sanadka oo dhan, waxaa jira kala duwanaansho badan ama ka yar oo muhiim ah oo calaamadeyn kara xilliyeed la qeexay. Xilligaani wuxuu ku kala duwanaan doonaa qaybaha kala duwan ee meertada nolosha ee noocyada. Tusaale ahaan, tiro badan oo cayayaan ah oo aan ka badnayn hal sano ayaa waxaa saameyn xoog leh ku leh xilliyada.

Tusaale kale ayaa si fiican looga arki karaa aagagga dhexdhexaadka ah. Meelahan waxaan ku leenahay 4 xilli oo sannadka ah, halka meelaha kuleylaha ah ay jiraan laba xilli oo keliya. Wareegga nolosha ee noocyada aagaggaas waxay horumarin kartaa caadooyin kala duwan sida quudinteeda, isku dheelitirkeeda iyo kuwa kale.

Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad ku baran karto wax badan oo ku saabsan autoecology iyo waxbarashadeeda.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.