Waxyaabaha noolaha

arrimaha noolaha iyo xiriirka

Nidaamka deegaanka waxaa jira arrimo kala duwan Noolaha iyo abiotic. Maanta waxaynu diiradda saari doonnaa arrimaha noolaha. Waxay ku saabsan tahay dhammaan noolaha iyo noolaha, ha ahaadaan nooc kasta oo ka jira nidaamka deegaanka. Ogaanshaha guud ahaan qaybinta noocyada bey'adda deegaanka ayaa lagama maarmaan u ah in la badbaadiyo noolaha iyo tayada muuqaalka dhirta.

Sidaa darteed, qodobkaan waxaan kuugu sheegeynaa wax kasta oo aad u baahan tahay inaad ka ogaato waxyaabaha ku saabsan noolaha iyo astaamahooda.

Waa maxay arrimaha noolaha

arrimaha noolaha

Fikradda noolaha ee cilmiga bayoolajiga waa mid aad u adag. Nidaamka marwalba waa la isku dayaa si loo awoodo inuu isku muujiyo kakanaanta kakanaanta barashada kala duwanaanshaha noolaha. Si edeb daro ah baa loo yidhi cunsuriyada noolaha dhamaantood waa nooleyaal nool, ha noqdeen xayawaan, dhir iyo noole. Waxyaalaha noolaha waa noolaha aan nooleyn.

Isku soo wada duuboo, waxaan dhihi karnaa in sababaha noolaha ay yihiin kuwa ka dhasha waxqabadyada noolaha ama qayb ka mid ah anshaxa deegaanka. Tusaale ahaan, waxaan helnaa ficillada hal noole oo saameeya nolosha noole kale. Qaybaha noolaha ee bey'ada deegaanka waa dhamaan noolaha ka kooban. Xaaladdan oo kale, waxaan ka hadlaynaa xayawaanka, dhirta iyo noolaha, innaga oo tixraacayna deegaanka dabiiciga. Sidoo kale waxaa lagu soo daray qaybaha noolaha waa dhammaan haraaga ka yimaada noolaha iyo noolaha dhintay. Waxaa jira dhowr siyaabood oo koritaanka iyo koritaanka dhirta ay saameyn ugu yeelan karaan noolaha noolaha ah.

Habka ugu fudud ee lagu fahmi karo haddii ay wax yihiin noole waa inaad weydiisaa inay tahay cunsur nool. Hadday jawaabtu haa tahay, waan ognahay inay tahay mid noolaha. Markaa waxaan xulan doonnaa wax kasta oo la xiriira noolaha, sida ay isku sifeeyaan iyo isdhexgalka ay la leeyihiin noolaha kale ee ay isku nooc yihiin ama isku nooc yihiin. Tusaale ahaan, waxaan falanqeyneynaa deegaanka digaagduurku leeyahay. Waa cunsurro nool oo si uun ama nooc kale iyo noocyo kale ula falgala jumlada kale. Halkan waxaan ku haynaa xiriirka ugaarsiga ugaadhsade. Cayayaanka iyo iniinyaha ayaa ah cunsurro ku nool nidaamka deegaanka oo ay saameysay quudinta digaagduur. Markiisaba, coyotes waa ugaadhsada duurjoogta. Dhammaan isdhexgalkaan iyo astaamaha mid kasta oo ka mid ah qaybaha ayaa ah kuwa noolaha.

Qaybaha nool ee bey'adda ee saameynta ku leh muujinta hiddo-wadaha ayaa sidoo kale loo tixgeliyaa arrimo bayoolaji ah. Waxyaabahan ayaa sidoo kale lagu arkaa muujinta muuqaalka ah. Dhamaan noolaha makro-jiifka waxaa loola jeedaa xayawaanka sida aadanaha iyo xayawaanada kale ee waaweyn. Noolahaas waxaa ka mid ah naasleyda, shimbiraha, cayayaanka, arachnids, mollusks, iyo dhir. Noolaha noocan ahi waa kuwa ku jira kooxda fangaska, bakteeriyada, fayrasyada iyo nematodes-ka.

Noocyada isirrada noolaha

xayawaanka

Laba arrimood oo bayooloji ah ayaa ah kuwa ay ka mid yihiin dhirta iyo xayawaanka noolaha. Kuwani waa noolaha nolosha haysta ha ahaadeen xayawaan, dhir ama bakteeriyo. Farqiga noocan ah waxaan ku darnaa baahiyaha nafaqada ee noole kasta iyo cuntadiisa. Noolaha kala geddisan ee ka kooban nidaamka deegaanka wuxuu ka helaa arrinta tamarta. Waxaan xasuusnaa inay jiraan qaar awood u leh inay si toos ah u helaan, sida noolaha autotrophic. Waxaas oo dhan waxaa loo qaybiyaa heerarka kuleylaha waxaana loo kala saaraa kooxo kala duwan:

Soosaarayaasha aasaasiga ah

Waa kuwa nool ee iyagu naftooda quudin kara. Tusaale ahaan waxaan helnaa dhir iyo algae. Waxay u baahan yihiin oo keliya inay ku noolaadaan meel ay ku taal iftiinka qoraxda, biyaha iyo nafaqooyinka. Si kastaba ha noqotee, shaqada inteeda kale si loo abuuro cunnadooda waxaa lagu sameeyaa sawir-gacmeed ama kiimiko-koronto.

Soosaarayaasha aasaasiga ahi waxay muhiimad weyn u leeyihiin caafimaadka nidaamka deegaanka. La'aanta soo saarayaashaas aasaasiga ah, noloshu ma jirteen. Noocyadii nolosha ee ugu horreeyay ee meeraheenna ku noolaa waxay ahaayeen autotrophs.

Macaamiisha

Macaamiisha ayaa sidoo kale loo yaqaan magaca heterotrophs. Iyagu waa kuwa cunta nidaamka deegaanka keynta ee ku hareeraysan. Waxay noqon karaan omnivores, hilibka, ama dhir. Waxay kuxirantahay waxa hareerahooda ah inay naftooda quudiyaan, waxay heli karaan hal nooc oo cunto ah ama mid kale. Aan aragno waxa ay yihiin:

  • Dhirta ama macaamiisha aasaasiga ah: Kuwani waa kuwa ay ku jiraan looxaanta ilaa geedaha waaweyn qaarkood sida geedaha ama maroodiga.
  • Hilibleyda ama macaamiisha labaad: waa kuwa quudiya xayawaanka geedaha u baxa. Kooxdan waxaan ka helnaa xayawaanka qaarkood sida xogta, caara-caarada, dawacooyinka, coyotes, iwm.
  • Macaamiisha jaamacadaha: waa kuwa qashin qubka. Kooxdan qaswadayaasha ah waxaan ka helnaa dhurwaaga, ama duuliyeyaasha, gorgorrada, iwm.

Garsoorayaasha

Burburiyeyaasha waxaa sidoo kale loo yaqaannaa waxyeellooyin. Kuwani waa kuwa cunaya noolaha dhintay. Halkan waxaan ka heleynaa kooxda cayayaanka iyo dixiriga. Kooxahani aad ayey muhiim ugu yihiin inay awoodaan inay ilaaliyaan isku dheelitirka nidaamka deegaanka. Kooxdan wax iskudarsata waxay helayaan bakteeriya, fungi, Gooryaanka, duqsiga iyo noolaha kale ee mas'uulka ka ah burburka maaddooyinka dhintay. Farqiga ugu weyn ee u dhexeeya macaamiisha ayaa ah inay sida caadiga ah cunaan noolaha kale inta ay nool yihiin.

Xiriirka aasaasa arrimaha noolaha ee su'aasha ka taagan xiriirka ka dhexeeya tamarta iyo wareejinta nafaqada waxaa loo yaqaan silsiladda trophic. Waxay ku jirtaa silsiladda cuntada ee xoolaha iyo dhirtu isku dhaafsadaan walxaha iyo tamarta oo dhalisa dheelitirka nidaamka deegaanka.

Tusaalooyinka arrimaha noolaha

silsiladda cuntada

Waxaan soo qaadaneynaa tusaalayaal sababaha noolaha ah. Kooxdan ilma adeerada ah dhirta, xayawaanka, fungi iyo bakteeriyada. Waa in lagu xisaabtamo in mid kasta oo ka mid ah noolaha nooli uu si toos ah ama si dadban u saameeyo noolaha kale ee nidaamka deegaanka. Xaaladdan waxaa lagu sameeyaa isdhexgalka qaarkood. Mid ka mid ah isdhexgalkaas ayaa ah silsiladda cuntada.

Dhammaan noocyada waxaa saameyn ku leh hal dhinac ama mid kale. Tusaalaha tani waa in, haddii tirada ugaarsaduhu ay sii bataan, shabakadda cuntada oo dhan ay saameyn ku yeelan doonto. Tani waxay ka dhigan tahay in tirada noolaha ku jira qaybta hoose ay noqon doonaan ugaarsato soo noqnoqota. Waxaa imaaneysa waqti aysan jirin cunno ku filan qeybta sare ee silsiladda, sidaas darteed macaamiisha aasaasiga ah ay la kulmi doonaan waxyeelo.

Dhamaadka maalinta, waa dheelitirnaan iskeed isu habaysa. Waxaa jiri doona waqtiyo markii silsiladda cuntada iyo ficillada kale la siiyo taas mid kale.

Waxaan rajeynayaa in macluumaadkan aad ku baran karto wax badan oo ku saabsan waxyaalaha noolaha iyo astaamahooda.


Nuxurka maqaalka wuxuu u hogaansamayaa mabaadi'deena anshaxa tifaftirka. Si aad u soo sheegto khalad guji Halkan.

Noqo kuwa ugu horreeya ee faallo bixiya

Ka tag faalladaada

cinwaanka email aan la daabacin doonaa.

*

*

  1. Masuul ka ah xogta: Miguel Ángel Gatón
  2. Ujeedada xogta: Xakamaynta SPAM, maaraynta faallooyinka.
  3. Sharci: Oggolaanshahaaga
  4. Isgaarsiinta xogta: Xogta looma gudbin doono dhinacyada saddexaad marka laga reebo waajibaadka sharciga ah.
  5. Kaydinta xogta: Macluumaadka ay martigelisay Shabakadaha Occentus (EU)
  6. Xuquuqda: Waqti kasta oo aad xadidi karto, soo ceshan karto oo tirtiri karto macluumaadkaaga.